Ρίχνοντας Φως στον Τόπο του Εγκλήματος

Το παρελθόν του Ζυλ Ντασέν ως προς την καθημερινή του ζωή δεν χρειάζεται προλόγους. Βλέπετε, η σύνδεσή του με τη χώρα μας διαμέσου της σχέσης του με τη Μελίνα Μερκούρη φτάνει και περισσεύει έτσι ώστε, ηθελημένα και μη, να βρίσκεται συχνά – πυκνά στο δρόμο μας. Η κινηματογραφική του ζωή δε, ήταν εξίσου πλούσια. Σκηνοθέτης, ηθοποιός, σεναριογράφος, άνθρωπος τόσο του θεάτρου όσο και του σινεμά, υπηρέτησε την 7η Τέχνη με όραμα και προσήλωση όντας ιδιαίτερα παραγωγικός σκηνοθετώντας, μεταξύ άλλων, 25 ταινίες, μερικές εκ των οποίων δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι άλλαξαν την ιστορία του κινηματογράφου. Μία από αυτές ήταν με βεβαιότητα και το «Ριφιφί».


«Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Ποτέ την Κυριακή», «Φαίδρα», «Τοπ Καπί». Ο έρωτάς του Γάλλου σκηνοθέτη με την εμβληματική Ελληνίδα απέδωσε τόσο σημαντικούς καρπούς που, μερικές φορές, μας «εμποδίζει» από το να εστιάσουμε και στο κομμάτι αυτό του έργου του που τοποθετείται χρονικά πριν τη γνωριμία τους. Το «Ριφιφί» στέκεται, ακριβώς, σε αυτό το μεταίχμιο. Στις αρχές της δεκαετίας του ’50 ο Ντασέν αναγκάζεται να μετακομίσει στο Παρίσι μαζί με τη σύζυγό του, Μπεατρίς Λόνερ, και τα τρία τους παιδιά, εξαιτίας του Μακαρθισμού. Οι αριστερές αντιλήψεις του ωθούν το αμερικάνικο σύστημα διανομής ταινιών να σαμποτάρουν το έργο του, αφήνοντάς τον στο έλεος της φτώχειας και αναγκάζοντάς τον να πουλάει σενάρια ακόμη και με ψευδώνυμο. Η πρόταση να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το ομώνυμο μυθιστόρημα του August Le Breton μπορεί να προχώρησε, ξεκάθαρα, λόγω βιοποριστικών κινήτρων, στην πορεία, όμως, προέκυψε και το κατάλληλο όραμα έτσι ώστε το όλο εγχείρημα να αποκτήσει τη στόφα του κλασικού.

Η ταινία μας τοποθετεί στη στιγμή όπου ο Τόνι Στεφανουά (Ζαν Ζερβέ) αποφυλακίζεται μετά από πέντε χρόνια κράτησης χωρίς, όμως, το μικρόβιο της παρανομίας να έχει εξαλειφθεί από μέσα του. Ο λόγος; Η πρόταση των δύο καλύτερών του φίλων και συνεργών του στο έγκλημα, Τζο και Μάριο, να ληστέψουν τη βιτρίνα ενός κοσμηματοπωλείου, μια ιδέα που, παρά τον αρχικό δισταγμό, μεγαλώνει στο μυαλό του πρωταγωνιστή στήνοντας ο ίδιος ένα φιλόδοξο και μεγαλεπήβολο σχέδιο όπου με τη βοήθεια του Σεζάρ (Ζυλ Ντασέν), θα επιδιώξουν να διαρρήξουν το χρηματοκιβώτιο του καταστήματος αψηφώντας κάθε κίνδυνο. Ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουν να το κάνουν εντείνει το ενδιαφέρον του όλου εγχειρήματος, καθώς θα προσπαθήσουν να εισέλθουν στο πολυτελές μαγαζί από μια τρύπα που θα ανοίξουν στο ταβάνι του.

 

Τί κάνει το «Ριφιφί» τόσο ξεχωριστό; Σίγουρα όχι ο νουάρ χαρακτήρας του, καθώς, εν έτει 1955, το είδος βρισκόταν προ πολλού σε άνθηση. Με μια ματιά στο σενάριο, συνειδητοποιούμε ότι αυτό περιστρέφεται γύρω από μια μεγάλη ληστεία. Ως τότε, καμία ταινία δεν είχε προσεγγίσει καθαυτό τον τρόπο ένα οργανωμένο έγκλημα, γεγονός που όρισε άτυπα το φιλμ ως την απαρχή των heist movies, μία κατηγορία ταινιών που απασχολεί έντονα το κοινό μέχρι και στις μέρες μας και που χρωστάει πολλά στον Ντασέν και στο έργο του. Όσο κι αν εξυμνήσουμε την ασπρόμαυρη φωτογραφία ή τις εκφραστικές ερμηνείες, εκεί που η ταινία ανατρέπει τα δεδομένα είναι στον τρόπο που κλιμακώνεται, καθώς η σκηνή της ληστείας δεν τοποθετείται, ως είθισται, στο τέλος αλλά στη μέση, αφήνοντάς σε να αναρωτιέσαι για το τι πρόκειται να ακολουθήσει. Όσο για το ύφος της περιβόητης σκηνής, ο Μάρτιν Σκορτσέζε έχει το λόγο: «Μέσα στην παράδοση του γαλλικού αστυνομικού μυθιστορήματος, ο Ντασέν δημιουργεί κάτι σαν αρχέτυπο για ένα ολόκληρο κινηματογραφικό είδος. Ο τρόπος που χρησιμοποίησε το μουσικό μοτίβο για να δημιουργήσει ύφος και ατμόσφαιρα, ήταν επαναστατικός. Η σεκάνς της ληστείας – εντελώς βουβή, εκτός από κάποιους σποραδικούς φυσικούς ήχους – είναι μια από τις κλασικές του σασπένς».


Βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ των Καννών το 1955 για τον Ντασέν όπου γνώρισε και τη Μερκούρη, αλλαγή στη ζωή του και ένα φιλμ που όρισε ακόμη μέχρι και την ίδια τη λέξη. Αυτή την Παρασκευή 12 Ιουλίου, γινόμαστε για άλλη μια φορά μάρτυρες της κινηματογραφικής ιστορίας με άρωμα θερινό. Ο υπαίθριος χώρος του ξενοδοχείου «Βυζαντινό» μας περιμένει για μία ακόμη αξιομνημόνευτη βραδιά.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΗ ΓΚΟΡΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 12 ΙΟΥΛΙΟΥ, ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ
ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ: 21:30
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

Με ετικέτα: , , , ,